Henk de Court Onderwater: kunstschilder,  6 aug. 1877 – 8 mei 1905

Geboren in Dordrecht als zoon van een bekende Dordrechtse handelsfamilie.
Aanvankelijk werd hij voor de handel bestemd, maar tekenen interesseerde hem meer. Het verhaal gaat dat zijn vader aan Jozef Israëls een tekening van hem liet zien en hem om advies verzocht. Dat luidde: stuur de jongen maar eens naar Parijs en laat hem daar een jaar of wat werken.

Op 16-jarige leeftijd, in 1893, werd hij leerling van de Rotterdamse academie voor Beeldende Kunsten. Drie jaar later vertrok hij naar Parijs waar hij zijn studie voltooide op de destijds vermaarde Academie van Rodolphe Julian (1834-1908), een privé kunstacademie, waar een groot aantal aankomende schilders, tekenaars en beeldhouwers college liep. Zijn ouders en jongste zuster Nel vergezelden hem gedurende het eerste half jaar. Van 16 sept. 1896 tot 1 februari 1897 verbleven ook zij in Parijs. Hij bleef er vier jaar, woonde in de Rue Fontaine 24.

Net als zijn leermeester Julian bepaalde hij zich vooral tot het genrestuk en het portret. Genrestuk: een voorstelling uit het dagelijkse leven of uit de alledaagse omgeving. In de 19e eeuw was dit zeer populair. (bron: krant)

O. v. T. schrijft na zijn dood in de krant onder andere ” Of het door zijn verblijf te Parijs was, of wel doordat het in zijn karakter lag die kunst te geven, maar door en door Frans was heel zijn werk. In zijn tere krijt- en potloodstudies vanuit die tijd, lag al het bekoorlijk geniale zwierig elegante der Franse school en hij toonde zich een uiterste serieus en kundig zeer gevoelig tekenaar en schilder. Frans bleef zijn werk. Tot voor enige tijd er een kentering kwam in zijn richting en hij zich aan de echt Hollandse binnenhuizen gaf.

In 1901 deed hij mee aan een expositie in Parijs. Datzelfde jaar vertrok hij naar Brugge, België. Daarna woonde hij in Heeze, Volendam, Dordrecht tot 1903. Hier werd hij lid van het Dordtsche  tekengenootschap Pictura.
Vandaar trok hij naar Laren en werd lid van de Larensche Club De Tien, een schildersgroep. 
In Amsterdam werd hij lid van Arti et Amicitiae, een vereniging van beeldende kunstenaars en kunstliefhebbers.
(bron).
Hij schilderde, tekende en lithografeerde portretten, figuur en vooral in zijn Larense tijd veel boereninterieurs. 

Meer over de Club De Tien, en zijn vrienden

In een Franstalig bericht (bron) over een expositie van Oldenzeel in Rotterdam in 1904  vond ik de namen van 8 van de 10 leden van “Les Dix”: E. van Beever, H.T. de Court-Onderwater, F. Deutmann, J. Gebhard, Auguste Legras, J. van Schooten, J. Snoeck, H.J. Wolter.

Volgens Peter van der Ploeg  (goed artikel april 2017!) waren dit de oorspronkelijke leden van de club van Tien: 
Emanuel van Beever Laren 1876-1912, lid: 1903-1906
A. Broedelet Laren 1872-1936, lid: 1903-1905
H.T. de Court Onderwater Laren 1877-1905, lid: 1903-1905
Lammert van der Tonge Laren 1871-1931, lid: 1903-1904
Frans Deutman Blaricum 1867-1915, lid: 1903-1905
Auguste Legras Blaricum 1864-1915, lid: 1903-1912
J. van Schooten Hilversum 1870-1933, lid: 1903-1905
H.J. Wolter Amersfoort (Leusden) 1873-1952, lid: 1903-1905
J. Gebhard Amsterdam 1865-1927, lid: 1903-1906
De club heeft 15 jaar bestaan, van 1903 tot en met 1918. 

Verschil met het Franse lijstje betreft alleen Jac. Snoeck: hij staat wel in het Franse lijstje, niet in lijstje van Peter van de Ploeg. 
Kunstschilders Roland Larij en Gerrit Willem van Blaaderen waren ook vrienden van hem. Deze hoorden niet tot de Tien.
Mogelijk ook: Jaap DooyewaardFrans Langeveld, David Schulman, Tony Offermans en William Singer. Ik baseer me hierbij op een krantenartikel uit 1956, over Willem Singer; hierin worden diens Larense schildersvrienden genoemd. 


(Er is meer geschreven over de club van Tien, met andere jaartallen van oprichting en andere namen. 
Hier staat dat deze Club van Tien werd opgericht in 1905 (en hier “De Tien” in 1903) en dat de volgende heren lid waren: Emanuel van Beever, Co Breman, A.M. Broeckman jr, Salomon Garf, A.J. le Gras, Herman Heyenbrock, Toon de Jong, H.M. Krabbé, Theodore van Lelyveld, Derk van Meeles, Willem van Nieuwenhoven, Dirk Ocker, J.A. van Schooten, David Schulman.

Weer een ander rijtje vond ik bij een verhaal over Le Gras: In 1905 richtte Legras de kunstenaarsvereniging “De Tien” op. Hiertoe behoorden Van Beever, Co Breman, Toon de Jong, Derk Meeles, David Schulman, Broeckman, Sal Garf, David Ocker, J van Schooten en Legras zelf. Zij hielden plaatselijke exposities in “Villa Mauve” van kunsthandelaar Nico Harpen (Neuhuysweg 6) en ook in andere plaatsen in Nederland. Enige jaren later viel de groep uiteen.

In de laatste lijstjes ontbreken De Court-Onderwater, Deutmann, Gebhard, Snoeck en Wolter. )

Over zijn leven: Een grote handicap voor hem was zijn invaliditeit, die hem slechts met behulp van beugels in staat stelde te lopen. Hij werd hiermee geboren, lijkt het. Op oude familiefoto’s zien we hem zitten op een ezel, en op de bok, met beugels om zijn onderbeen.

Hij was een beminnelijke en beschaafde kunstenaar die graag gezien werd in het levendige en actieve gezelschap, dat deze Larense schilders vormden tijdens de bijeenkomsten in het Kroegje van Hamdorff. (bron).

In 1904 kreeg hij de Willinck Van Collenprijs uitgereikt, voor het schilderij op de foto hieronder (links). Op deze foto zit hij voor het schilderij en leest de krant, waarschijnlijk het bericht dat hij de prijs had gewonnen. We hebben het schilderij nog niet teruggevonden, wel een schilderij dat er erg op lijkt. Dit lijkt een voorstudie te zijn geweest. Verschillen zitten hem vooral in de positionering van het hoofd op het schilderij. Bij de voorstudie raakt de kap de rand van het schilderij, zowel boven als rechts. Bij het winnende schilderij heeft hij ruimte gelaten tot de rand. 

Op zijn 26e schreef hij zijn ouders over deze prijs:
14 april 1904

Beste ouders,
Ik lees juist vanavond in de courant dat ik de Willink van Collen-prijs heb gekregen in Arti et Amicitiae met H. Luns en Wolter de laatste een goede vriend van me.
Het doet me verduiveld veel genoegen vooral omdat het is met een oud vrouwtje dat al zo moeilijk is er iets goeds van te maken. Nu zal ik het wel verkopen aan de verloting ook.
Het is een begin van het jaar en hoop ik nu maar dat het een beetje beter zal gaan.

Hij verkocht het schilderij eind 1904 inderdaad via een loting.

In 1904 won hij bij de 14e wereldtentoonstelling in St. Louis, Missouri een zilveren medaille met zijn Larens binnenhuis.

Zijn werk verkocht goed in Amerika. Daarna ging het mis.

Bron, 1905: Hij werkte onafgebroken, niet tegenstaande zijn sterke geest voortdurend met een zwak en gebrekkig lichaam had te worstelen. […] Teneinde zich in een andere omgeving wat te verfrissen, trok hij dezen winter met Joop Dooyewaard naar Nunspeet, waar hun beider vriend Briët woont. Daar werd hij ongesteld. Na een verblijf te Dordrecht in de ouderlijke woning, ging hij op advies van den dokter met zijne moeder naar Wiesbaden, van waar hij pas was teruggekeerd, toen de dood een einde aan dit zoo veelbelovende leven maakte.

Hij werd neerslachtig. http://www.devalk.com/kunstenaars/court/court.html schrijft hierover:  Voor Court Onderwater zelf, van aard uiterst gevoelig en tamelijk melancholiek, was de confrontatie met hun beweeglijkheid een steeds duidelijker accent op zijn onmacht. Het werd een obsessie voor hem, die tenslotte resulteerde in een fatale daad. Tijdens een bezoek aan zijn familie in Dordrecht pleegde hij in een bui van diepe neerslachtigheid zelfmoord. Dit gebeurde in 1905 toen hij nog slechts 27 jaar oud was. De gehele Larense schildersgroep was diep geschokt door deze volkomen onverwachte wanhoopsdaad.
Men was het er over eens dat hiermee een jong en begaafd schilderstalent verloren was gegaan. Nagelaten werken tonen ook overtuigend zijn onmiskenbare kwaliteiten en zijn Gooise werken zijn verbonden met de Larense school.

Meer over die laatste tijd.


Familieleden (nazaten van zijn 2 zusters, Henk was ongetrouwd) kregen veel van zijn werken via erfenissen in huis. We hebben foto’s gemaakt van de schilderijen, schetsen, tekeningen en scans van de brieven. We raakten onder de indruk van de kwaliteit en de hoeveelheid en hebben een groot deel hiervan op deze website bij elkaar gebracht. Dat leverde reacties op van mensen die thuis ook een De Court hadden hangen en nog meer foto’s, én nieuwsberichtjes hierover. 
Nieuwsgierig? Lees verder op de pagina over zijn werk.