In opleiding tot kunstschilder, 1893 tot 1 mei 1901. Rotterdam – Parijs – Volendam – Parijs

31 rue du Chateau Neuilly sur Seine
près de Paris (kaart; net iets ten noordoosten van het Bois du Bologne)

NB: de brief is lastig te lezen, vooral doordat er een stuk is afgescheurd en ontbreekt. Maar ook doordat hij het papier na volschrijven nog eens beschreef, het papier een kwart slag had gedraaid. De volgorde is niet goed te achterhalen.

Links boven een tekening, met tekst:
Henk en Nel uit Parijs naar Dordt komende, geen weg wetende, huilende in een verkeerde trein stappende. Eén dag te laat aankomen. 27 juli!!

Lieve papa en mama,

Beiden kom ik zo hartelijk feliciteren met Uw verjaardag (opmerking Karla: zijn vader is jarig op 23 april, zijn moeder op 8 maart; hij feliciteert hen beiden met de verjaardag van vader) . Ik hoop u deze dag nog dikwijls in de allerbeste gezondheid moogt vieren. ’t Volgend jaar zullen we Uw verjaardag wel dubbel vieren, want zonder mij is t toch niets leuk !! Ik heb maar iets geks geteekend, want ik weet U toch nooit veel om cadeaux geeft(?)..

Op de achterkant weer een tekening, met tekst:
Nieuwe kunst! Het moet op een afstand gezien worden.
Tekening van een soort paddestoelmannetje

Daarnaast niet goed leesbaar, en eronder gaat het over een ongeluk met een rijtuig met een elegant paardje. Hoe gemeen dit aankwam. Maar door een wonder niet erg bezeerd…

De tekst gaat dan weer dwars over deze verder met:

..Heeft een enige lange brief van Theo Hoogen gekregen en schreef nog dat ’t niets voor Henk (?) was, zoo’n paar uren te paard en met zoo’n warmte, hij komt zeker halfdood en gauw terug. Henk eet altijd nog bij Paul een heeft ook zoo’n soolt??? gevonden en nog niet beter voor ’t zelfde geld, maar hij komt er dus nog, hij heeft alleen maar een borreltje gedronken in het hotel Terminus. Wat toevallig, want gisteren ben ik daar ook geweest om Dolly te halen, die voor een daagje met Alice Stern (?) eruit was.  Zij loogeren daar. ’t Is een hotel en een restaurant, beneden vlak
[brief vervolgt aan de andere kant]
bij st Lazaren. Wat gezellig voor u dat Tante Jo (opm Karla: waarschijnlijk Jo Scheurleer-Wilkens, zuster van haar moeder) nu al zoo gauw weerom komt, maar als U nog langen pijn aan uw knie hebt, mag u niet naar Den Haag, waarom laat u Adje niet eens komen.
Maar u moet niet denken, het zoo gezellig hier is als u wel denkt. Hemeltje nee. Maar nu is ’t ook vakantie. Maar als ’t al maandag is, is het heel wat vervelender hoor!
En nu is M. elle Lacarreres  weer thuis gekomen, dus zijn we niet zo vrij meer weer.
Wat! is dat spook lid geworden? Wacht maar als ik in de groote club ben, jaag ik er altijd af, dat

Opmerking Karla: In het fotoboek van Nel vond ik onderstaande foto, gedateerd 18 mei 1897. Nel’s 19e verjaardag. Ze verblijft dan in Parijs bij M elle Lacarreres.  Blijkbaar zijn ze samen vanuit Nederland naar Parijs gereisd met de trein en heeft Henk haar daar naar toe gebracht. Datering brief 22 april. Ik snap alleen deze opmerking niet: Eén dag te laat aankomen, 27 juli!!

Beste Lieve Nellepietje,

Wel gefeliciteerd met je verjaardag en nu moet je dit daagje maar vieren zonder je broer. Je weet nog wel hoe wij samen dit daagje in Parijs hebben doorgebracht.
Eerst een wandeling (kje?) au Bois en toen een rijtuigje. Je zal me nu wel missen, is het niet?
Ik heb voor je een kleine schilderij dat ik in Bolubaise (?) gemaakt heb. Ik heb een lijstje laten maken en zal ik het je als ik terug ben, geven.
De daagjes die ik in Bolubaise (?)  heb doorgebracht, waren aller gezellig.
Ik heb het erg getroffen met het weer.
Je moet me alles eens schrijven van het tennisfeest ???Marietje en ook mede, Wat gezellig dat je naar tante Jo ga. Je kan dan lekker fietsen.
Als ik terug kom, zullen we ook eenige tochtjes, maken. Ik breng mijn fiets mede.
Je moet nu de Salon eens zien. Er zijn hier mooie schilderijen te zien en dan aardige costuums. De dames kleden zich zo mooi als het maar kan en zie je zoodoende mooie zomer tochtjes (?).

Er is een aardig hoedje in de mode. Ik zal er een tekenen aan de andere kant.

Je schreef me dat ik je lange brief moest schrijven maar dat is zoo gemakkelijk niet. Er is gewoon hier geen nieuws, altijd hetzelfde. Je moet het dus mijn brief maar dikwijls lezen en denken dat er veel in staat en nu Nellepietje, breng nu maar een gezellig daagje door met Papa, Mama, Wien en Karel. Geef van mij ieder een zoen en veel liefs (? oid) ,
door je liefh. broer Henk

Lees meer over dit werk en de wereldexpositie van 1900 in Parijs.
Telegraaf, 17 mei

Beste ouders, ik zal eens even iets van mij laten horen. Wij zijn goed Dinsdag om 1 uur in Amst. aangekomen, hadden geen plaats bij Van Gelder en op recommendatie van Van Gelder zijn wij hier.
Woensdagmorgen vroeg met een bootje dat eens per dag gaat ’s morgens om half tien, ’s avonds om 10 uur terug. Marken is heel mooi maar de mensen die daar wonen zijn erg vervelend. Er komen elke dag 3 bootjes niet van hier met Engelsen enz enz zodat ze haast niet willen poseren of f 2,50 moeten hebben.
Donderdag naar Volendam tot Edam met een lokaaltrein en dan met een klein zeilbootje naar Volendam maar daar is het prachtig.
Guinier een Franse schilder (Parijs) die ik heel goed ken, was er ook en was er zowat 4 maanden. Hij is hors concours salon en is een der knapste schilders die ik in Parijs ken. Nu er zijn in het geheel in het hotel 20 schilders en schilderessen wat vervelend is (Hotel  L. Spaander jr)
Het hotel is prachtig en erg gemakkelijk. Het eten is heerlijk. Het is f 3 per dag.
Wij zijn gisteren reeds er op uit geweest voor te zoeken naar een onderwerp maar er zijn er zoveel dat het heel lastig is te decideren. De mensen zijn alleraardigst. Ik loop maar in de huizen, je kijkt er rond en gaat dan maar weer weg. Aan mijn fiets heb ik niet erg veel.

Nu beste ouders. U schrijft me dan wel eens aan dit adres. De groeten aan Nel, Karel, Wien en Karlaatje. Steeds uw liefh. zoon Henk.

Boven de tekening staat: Hanicotte vindt het hier prachtig

Opmerking Karla:

Hotel Spaander was destijds een kunstenaars hotel. Dit hotel beschikt daardoor, anno 2010, over 1200 schilderijen.
Henk heeft het gastenboek van Hotel Spaander in Volendam getekend in oktober 1899.

In dezelfde tijd verbleef de Franse schilder Auguste Hanicotte (1870-1957) in het hotel. O.a. in 1898 spelde Hanicotte voor Sinterklaas (verhaal hierover).
Later is deze getrouwd met een van de 7 dochters van de familie Spaander; Trinette. Ook de Franse schilder Henri Jules Guinier (1867-1927) tekende in 1899 het gastenboek. (info van conservatrice hotel Spaander, mw. Kwakman, okt 2010)
Op: http://edam.volendam.nl/?p=29086 stond over dit hotel het volgende:
“Een Franse journalist die in 1873 alle dorpen rond de toenmalige Zuiderzee bezocht, bleef hangen in Volendam. Hij vond dit vissersplaatsje zo kleurrijk dat hij er boeken over volschreef. Zijn verslagen maakten kunstenaars uit alle windstreken nieuwsgierig en langzamerhand groeide Volendam uit tot een van de grootste kunstenaarsdorpen van Europa.

Van schilders die werkten in Laren, Domburg of Katwijk aan Zee zijn vaker tentoonstellingen georganiseerd. Nu krijgen we de kans om Volendam eens door de ogen van kunstenaars te bekijken. Dat levert mooie plaatjes op. Naast straat en zeegezichten, haventaferelen, feesten en interieurs zijn het vooral de vele portretten die ontroeren. Expressieve gezichten van vissers en vrouwen, al dan niet afgebeeld met kinderen. De presentatie, die bijna het hele museum in beslag neemt, omvat ruim 400 schilderijen, aquarellen, tekeningen, karikaturen en foto’s uit de periode 1881 tot nu.”

Wat trok de kunstenaars nou zo aan in Volendam? André Groeneveld, conservator van het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen: „De klederdracht werd bijvoorbeeld heel mooi gevonden. In tegenstelling tot andere traditionele kleding was deze in Volendam niet overdreven maar draagbaar en mooi van kleur. Daarbij kwam het voor de schilders goed uit dat er voldoende mensen wilden poseren.”

Dat Volendam een inspirerende plek werd gevonden kwam niet in de laatste plaats door de eigenaren van Hotel Spaander, het echtpaar Leendert en Aaltje Spaander. En niet te vergeten hun zeven dochters. Groeneveld: „Van wie er drie trouwden met een kunstenaar! Leendert Spaander was een slimme ondernemer. Aan het hotel hing hij een uithangbord met de tekst ‘Artist kom binne’. Binnen werd gezorgd voor maaltijden en atelierruimte. De hotelgasten konden hun verblijf met een schilderij of tekening betalen. De collectie is nog altijd te bewonderen in het hotel in Volendam”.
Karla: Maar, helaas, zijn er geen werken van de Court Onderwater in het hotel achtergebleven.
En Henk schreef de brief vanuit hotel het Haasje in Amsterdam. Zijn ouders moesten hem op dat adres terugschrijven. Hij woonde dus eigenlijk in Amsterdam en had dus slechts een uitstapje van een paar dagen gemaakt naar Marken, Edam en Volendam.

Garde malade (zorgen voor de zieke). Gallica.bnf.fr